De Geschiedenis van het EK Voetbal

De FIFA keurde de formatie van continentale voetbalbonden goed op haar buitengewone congres in Parijs in 1953. Dit leidde tot de oprichting van de UEFA op 15 juni 1954. Het jaar daarop werd voor de eerste maal de Europacup voor landskampioenen gespeeld, en in 1956 werden de voorbereidingen gestart voor een competitie van landenteams. Twee jaar later vonden de allereerste kwalificatie wedstrijden voor het Europees Landenkampioenschap plaats.

Gemakkelijk ging dat echter niet. De UEFA had moeite met 16 teams te vinden die bereid waren deel te nemen, maar een late run op inschrijvingen betekende dat er een voorrondewedstrijd gespeeld moest worden om het aantal te reduceren tot 16. Ierland verloor deze wedstrijd van Tsjecho-Slowakije met 4-2 op doelsaldo, zodat de eerste 16 landen die deelnamen aan de competitie Oostenrijk, Bulgarije, Tsjecho-Slowakije, Denemarken, Frankrijk, de DDR, Griekenland, Hongarije, Noorwegen, Polen, Portugal, Roemenië, Spanje, Turkije, de Sovjet Unie en Joegoslavië waren. Geen enkel team van de Britse Eilanden besloot om mee te doen.

Het formaat zoals dat bij eerste toernooi gebruikt werd bleef geruime tijd hetzelfde. De vroege rondes werden gespeeld over twee wedstrijden, thuis en uit, volgens het knockout principe. Dit duurde tot de halve finale, die gespeeld werd in het gastland. Vanwege de bijdragen die Henri Delauney van de Franse voetbalbond aan de UEFA en Europees voetbal en in het bijzonder het EK, werd de eerste editie van het eindtoernooi in Frankrijk gespeeld. Ook werd de beker voor de winnaar van het toernooi naar hem vernoemd.

Hoewel er dankzij een aantrekkelijke loting veel publiek kwam kijken naar de wedstrijden in de knock-outfase stelden de toeschouwersaantallen tijdens het eindtoernooi teleur. Deelnemende ploegen waren gastland Frankrijk, Tsjecho-Slowakije en de Sovjet-Unie. In de eerste halve finale leidde Frankrijk na een uur spelen met 4-2, maar dankzij een onwaarschijnlijke comeback won Joegoslavië met 5-3. De Sovjet Unie had zonder een kwartfinale te spelen de halve finale bereikt, nadat Generaal Franco Spanje niet toestond tegen hen te spelen. In de halve finale werd met 3-0 van de Tsjechen gewonnen, dankzij een formidabel keepende Lev Yashin.

Bij de finale in Parijs gaven beide teams elkaar niet veel toe. Wederom waren het de kwaliteiten van doelman Yashin die er voor zorgden dat de uitstekend spelende Joegoslaven bij rust slechts met 1-0 voorstonden. De Sovjet Unie maakte kort na rust gelijk waardoor er verlengd moest worden. Victor Ponedelnik scoorde zeven minuten voor tijd het beslissende doelpunt, waardoor de Sovjet-Unie de eerste winnaar van het EK Voetbal werd.

Bij de editie van 1964 had de politiek wederom invloed op het verloop van het toernooi. Griekenland weigerde te spelen, omdat het technisch gezien in oorlog was met Albanië. De belangstelling voor deelname was groter dan vier jaar terug, 22 van de 33 Europese landen streden ditmaal deden mee. De eerste verrassing was de uitschakeling van het Nederlands Elftal door Luxemburg, hoewel beide wedstrijden op Nederlandse grond gespeeld werden.

Het eindtoernooi vond plaats in Spanje. Titelhouder Sovjet Unie was wederom van de partij en won in de halve finale met 3-0 van Denemarken, terwijl Hongarije verloor van het gastland. Spanje ontmoette de Sovjet Unie in de finale en ditmaal gaf Generaal Franco toestemming om de wedstrijd door te laten gaan. In de hevige reden in voor 79,115 toeschouwers in het Santiago Bernabéu Stadion in Madrid, won Spanje met 2-1.

Het Europees Landenkampioenschap werd in 1968 het Europees Kampioenschap voetbal en 31 landen schreven zich in. De opzet veranderde. In een kwalificatietoernooi werden door loting acht groepen gecreëerd. De winnaar van elke groep gingen door naar de kwartfinales, die over twee wedstrijden gespeeld werd. De halve finales werden, zoals voorheen, gehouden in het gastland. Ditmaal was dat Italië.

Het opvallendste resultaat in de voorronde was de uitschakeling van vice-wereldkampioen Duitsland door Albanië. In één van de vier kwartfinales ontmoette wereldkampioen Engeland de regerend Europees kampioen, Spanje. Engeland ging verder met een doelsaldo van 3-1 ma 2 wedstrijden. In de halve finale speelde gastland Italië tegen het sterke Sovjet-Unie en ontmoette Engeland Joegoslavië. Nadat er na 120 minuten geen doelpunt gevallen was, won Italië zijn wedstrijd doordat het de toss won, terwijl in de andere wedstrijd Alan Mullery de eerste speler werd die er in een interland uitgestuurd werd, terwijl Joegoslavië doorging.

In de finale had een controversiële beslissing van de Zwitserse scheidsrechter Dienst het nodige effect op de uitslag. Toen Joegoslavië met 1-0 voorstond nam Italië snel een vrije trap toen de Joegoslaven nog aan het terugtrekken waren. Italië scoorde hieruit. De scheidsrechter keurde verrassend het doelpunt goed. Nadat er hierna niet meer gescoord werd, kwam er een reply. De Italiaanse bondscoach Ferruccio Valcareggi voerde vijf wissels door, Joegoslavië geen. Vermoeidheid maakte het verschil in de finale, die Italië met 1-0 won.

Het toernooi behield in 1972 dezelfde structuur en in de groepsronde waren er weinig verrassingen. In de kwartfinale schakelde een uitstekend spelend West-Duitsland Engeland uit, terwijl de Sovjet Unie voor de vierde maal op rij zich plaatste voor de eindronde door een overwinning op Joegoslavië. De verrassing van het toernooi was België, dat titelhouder Italië uitschakelde. Bij het eindtoernooi in België lootte het gastland favoriet West-Duitsland,dat met 2-0 won dankzij doelpunten van Gerd Müller. Ondertussen bereikte de Sovjet Unie ten koste van Hongarije de halve finale. De Duitsers wonen de finale met 3-0, dankzij weer twee doelpunten van Müller, die er 11 scoorde tijdens het toernooi. Twee jaar later zou hetzelfde team in eigen land wereldkampioen worden.

Het eindtoernooi van 1976 werd gehouden in Joegoslavië. In het kwalificatietoernooi werd de aller eerste ‘groep des doods’ geloot, waarin de nummer twee van het vorige WK (Nederland) samengebracht werd met nummer drie (Polen) en Italië. Finland completeerde te groep. Nederland, met Johan Cruijff in de gelederen, ging onder andere door een 1-5 uitoverwinning in België door naar het eindtoernooi. Ondertussen bereikte het kleine Wales voor de enige keer in de geschiedenis de volgende ronde, waar het verloor van Joegoslavië. In de andere kwartfinales won West-Duitsland met 3-1 van Spanje terwijl Tsjecho-Slowakije won van de Sovjet Unie, dat verschillende malen in het toernooi enkel bestond uit spelers van Dynamo Kiev, waaronder de Europees Voetballer van het Jaar, Oleg Blochin.

In de halve finale tussen Tsjechië en Nederland werden er drie spelers uit het veld gestuurd, waarna 10 Tsjechen te sterk bleken voor negen Nederlanders. In de andere wedstrijd kwamen de onverslaanbaar geachte Duitsers 2-0 achter tegen Joegoslavië bij rust, waarna het zich terugvocht tot 2-2 en tijdens de verlenging de 4-2 eindstand vastlegde. De finale was een duel van hoge kwaliteit waarin de Tsjechen al snel met 2-0 voorkwamen. Weer vochten de Duisters zich terug en na een verlenging zonder verdere doelpunten volgden strafschoppen. De Tsjechen leidden met 4-3 na 7 strafschoppen toen Uli Hoeness zijn penalty over schoot. Antonín Panenka nam onder een immense druk vervolgens één van de beroemdste penalty’s ooit. Panenka lobte de bal recht door het midden over Sepp Maier, die reeds een hoek gekozen had. De Tsjechen werden dankzij deze beroemde ‘Panenka-penalty’ kampioen.

Een nieuw formaat ging van start in 1980. Na de kwalificatierondes gingen acht in plaats van vier team naar het eindtoernooi, die wederom in Italië gehouden werden. De teams zouden elkaar in twee groepen van vier ontmoeten. De twee groepswinnaars zouden automatisch gekwalificeerd zijn voor de Finales. West-Duitsland, Tsjecho-Slowakije en Nederland ware in de ene groep, Italië, Spanje, Engeland en België zaten in de andere.

De Duitsers zegevierden opnieuw ten koste van Oranje. In de wedstrijd die de groepswinst zou bepalen won West-Duitsland dankzij drie doelpunten van Klaus Allofs drie maal. In de andere groep versloeg België Spanje terwijl het gelijkspeelde tegen Engeland in een wedstrijd die gekarakteriseerd werd door problemen met het publiek. Met een doelpuntloos gelijkspel tegen Italië verzekerden de Rode Duivels zich van een plaats in de finale.

De finale was een goede wedstrijd. West-Duitsland kwam vroeg op voorsprong door Horst Hrubesch, maar België kwam gelijk door een doelpunt van René Vandereycken na 75 minuten. Terwijl de extra tijd in het verschiet lag, zorgde een tweede doelpunt van Hrubesch voor een overwinning.

In 1984 keerde de halve finales terug tijdens een eindtoernooi dat in Frankrijk gehouden werd. De twee groepen bleven, maar ditmaal gingen de nummers één en twee van elke groep door. Groep een bestond uit het gastland, met een inspirerende Michel Platini, een getalenteerd Denemarken, Joegoslavië en België dat geleid werd door een jonge Enzo Scifo. Groep twee bestond uit titelhouder West-Duitsland, Portugal, Spanje en Roemenië, dat regerend wereldkampioen Italië in de kwalificatieronde had uitgeschakeld.

Het veel scorende Frankrijk bereikte de halve finale zonder al te veel moeite. De aanwezigheid van Platini maskeerde het gebrek aan doelpuntenmakers in de aanval met zijn doelpunten vanaf het middenveld. Denemarken bereikte de andere halve finale ten koste van België. In groep twee was het een stuk spannender. Alle teams hadden toen de laatste wedstrijdronde aanbrak nog een kans op een plek ik de volgende ronde. Een attractief spelend Portugal ging door dankzij een 1-0 overwinning op Roemenië en voor de afwisseling verloor Duitsland eens in de eindfase van een wedstrijd, door toedoen van een laat doelpunt van Maceda.

De halve finale tussen Frankrijk en Portugal werd een klassieker, die bol stond van aanvallend voetbal en na 90 minuten in 1-1 eindigde. Portugal kwam op voorsprong in de verlenging maar de Fransen vochten zich terug in de wedstrijd wat leidde tot een gelijkmaker, voordat een doelpunt van Platini in de laatste seconden Frankrijk naar de finale bracht. Ook de andere wedstrijd was spannend en had een strafschoppenserie nodig om de winnaar aan te wijzen. Spanje nam de strafschoppen beter dan Denemarken, nadat de wedstrijd in 1-1 eindigde.
Frankrijk nam de leiding in de finale nadat de Spaanse doelman Luis Arconada een vrije trap van Michel Platini onder zich door liet gaan. Een tweede goal van Bruno Bellone laat in de wedstrijd bracht de beslissing, wat betekende dat Frankrijk in eigen huis haar eerste grote internationale prijs won.

Het toernooi dat in 1988 in West-Duitsland gehouden werd, gebruikte dezelfde indeling als in 1984. De Duitsers kwalificeerden zich in Groep A voor de halve finale samen met Italië, ten koste van Denemarken en Spanje. In de andere groep eindigde Engeland als laatst. Underdog Ierland bereikte op een haar na de halve finale, ware het niet dat een ‘lucky goal’ van Wim Kieft het Nederlands Elftal (met Ruud Gullit, Frank Rijkaard en Marco van Basten, volgens velen de beste spits in de wereld) langszij bracht. In groep B eindigde de Sovjet Unie als eerste, gevolgd door Oranje.

De eerste halve finale was een duel tussen de Duitsers en de Nederlanders. Duitsland kwam op voorsprong door een benutte strafschop van Lothar Matthaus. De gelijkmaker kwam ook uit een penalty, ditmaal benut door Ronald Koeman. Twee minuten voor tijd maakte Marco van Basten de beslissde treffer die, behalve een revanche op vorige nederlagen, Oranje recht gaf op een finale plaats. De Sovjet Unie versloeg in de andere halve finale Italië door doelpunten van Gennadiy Litovchenko en Oleg Protassov. Middenvelder Oleg Kouznetsov moest echter door een tweede gele kaart de finale missen.

In de finale gaven de Sovjet Unie en Nederland elkaar goed partij. Een doelpunt van Ruud Gullit zorgde voor een 1-0 stand bij rust. In de tweede helft trok Nederland definitief de wedstrijd naar zich toe door een zeldzaam prachtige goal van Marco van Basten. Vanuit een onwaarschijnlijke hoek schoot hij een voorzet van Arnold Mühren met een volley achter doelman Rinat Dassajev. Hans van Breukelen weigerde de Sovjet Unie een kans te geven om terug te komen, door een penalty van Igor Belanov te stoppen. Nederland won dat jaar, onder leiding van ‘De Generaal’ Rinus Michels, zijn eerste (en enige) grote prijs tot nu toe.

Het toernooi van 1992 werd gehouden in Zweden in een tijd van grote politieke veranderingen binnen Europa. Voor de eerste maal was een verenigd Duitsland aanwezig. Het uiteenvallen van de Sovjet Unie betekende de aanwezigheid van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) en de burgeroorlog in Joegoslavië leidde tot uitsluiting van dit land tot de eindronde. De Joegoslaven werden vervangen door Denemarken.
Uit groep één gingen Zweden en Denemarken door ten koste van Engeland en Frankrijk, twee favorieten voor aanvang van het toernooi. In groep twee gingen regerend kampioen Nederland en Wereldkampioen Duitsland door en waren Schotland en het GOS uitgeschakeld. In de eerste halve finale versloeg Duitsland een door schorsingen geplaagd Zweden. In de andere halve finale werd het favoriet geachte Nederland verslagen door Denemarken. Een uitstekend keepende Peter Smeichel zorgde keer op keer voor frustraties bij het hevig aanvallende Nederlands Elftal. De Denen kwamen twee maal op voorsprong, evenveel keer kwam Oranje terug. Toen er na 120 minuten strafschoppen genomen moesten worden, was het uitgerekend Marco van Basten, de ster van vier jaar eerder, die mistte. De Denen gingen door naar de finale, waarin het uitstekend speelde. Het gunde tegenstander Duitsland weinig kansen en doelpunten van John Jensen en Kim Vilfort in de tweede helft waren genoeg voor de eerste welverdiende titel.

Vanwege het uiteenvallen van vele Oostbloklanden schreven maar liefst 48 landen zich in voor het toernooi in 1996. Hierdoor werd besloten om de structuur van het toernooi wederom te wijzigen. Voor de eerste mail konden 16 teams zich plaatsen voor de eindronde, ditmaal in Engeland. De teams speelden tegen elkaar in vier groepen van vier, waarbij de bovenste twee van iedere groep doorgaan naar de kwartfinales. Meer dan een miljoen fans bezochten de wedstrijden. Engeland kwalificeerde zich samen met Nederland in groep A. Uit groep B gingen Frankrijk en Spanje door ten koste van Bulgarije en Roemenië. In Groep C bleef het tot op de laatste speeldag spannend. Een goal van Vladimir Smicer voor Tsjechië tegen Rusland in de laatste minuut zorgde voor de uitschakeling van Italië. Duitsland had zich reeds comfortabel geplaatst. In Groep D kwalificeerden Kroatië en Portugal zich, terwijl Turkije en Denemarken na de eerste ronde naar huis konden.

Gastland Engeland won met geluk de kwartfinale tegen Spanje, dat twee doelpunten afgekeurd en een penalty onthouden zag worden. De Engelse doelman David Seaman werd de held van het volk toen zijn reddingen in de strafschoppenreeks Engeland een ronde verder bracht. De wedstrijd tussen Frankrijk en Denemarken bleef ook doelpuntenloos, waardoor een gemiste penalty van Clarence Seedorf in de strafschoppenreeks voor Oranje de uitschakeling betekende. In een harde wedstrijd tussen Kroatië en Duitsland zegevierde de Duitsers met 2-1, mede doordat de Kroaat Igor Stimac met rood van het veld ging. In de laatste kwartfinale schakelde Tsjechië Portugal uit door een doelpunt van Karel Poborsky in de tweede helft.

De halve finale tussen Engeland en Duitsland was een titanengevecht. Engeland kwam op een 1-0 voorsprong door een goal van Alan Shearer, Duitsland maakte dankzij Stefan Kuntz gelijk. Tijdens de verlenging werd de nieuwe regel van de ‘Golden Goal’ gehanteerd, maar hier werd niet van geprofiteerd, Darren Anderton miste een opgelegde kans terwijl een doelpunt van Stefan Kuntz afgekeurd werd. Tijdens de penaltyserie mistte Gareth Southgate zijn strafschop, waardoor Andres Möller Duitsland naar de finale schoot. De tegenstander in die finale was Tsjechië, dat in de andere halve finale Frankrijk na strafschoppen verslagen had.
Underdog Tsjechië kwam in de finale na een uur op voorsprong door een benutte strafschop van Patrik Berger. Berti Vogts bracht Oliver Bierhoff in, die na enkele minuten reeds de gelijkmaker op het scorebord bracht. De wedstrijd werd verlengd en voor de eerste maal in de geschiedenis bracht een Golden Goal de beslissing. Oliver Bierhoff scoorde zijn tweede doelpunt en zorgde dat de Henri Delaunay Trofee voor de derde maal in Duitsland terecht kwam.